Nhà văn Võ Thị Xuân Hà: “Chuyện của các nhân vật có thật trên đời”, nửa sự thật thì đã là sáng tạo”

Nhà văn Võ Thị Xuân Hà luôn tìm thấy câu chuyện để kể trong cuộc sống bộn bề, hoặc lấy chính cuộc đời mình để tô điểm vào nhân vật. Truyện của chị “tưởng thật mà lại không phải thật”, “tưởng không phải thật mà hóa ra lại thật”; các nhân vật hiện ra rồi vụt đi…

Những ngày cuối tháng 8, khi đất trời đã chuyển sang Thu, tôi có mặt tại Hội Nhà văn Việt Nam (số 9, Nguyễn Đình Chiểu, Ba Đình Hà Nội) để gặp nhà văn bền gan trên văn đàn mấy chục năm qua với nhiều tác phẩm đi vào lòng người.

Khác với tưởng tượng của tôi, phòng làm việc của Phó Thường trực Ban Sáng tác – Ban chuyên môn duy nhất của Hội Nhà văn VN khá đơn giản, ngoài vô biên sách của các tác giả xếp ngay ngắn trong tủ.

Gác những công việc dang dở, nhà văn Võ Thị Xuân Hà ôn tồn chia sẻ nghiệp viết của mình.

-Xuất thân là một giáo viên dạy toán, vậy cơ duyên nào khiến nhà văn rời bỏ giảng đường để chuyển hẳn sang văn chương?

Đầu đời, tôi học giỏi cả Toán và Văn. Cuộc đời của tôi chưa bao giờ được học cùng trường với người con trai nào giỏi hơn mình.  Học ở đâu tôi cũng giỏi, luôn được chọn đi thi giỏi Văn, do các bạn giỏi Toán thì nhiều, nhưng giỏi Văn lại hiếm.

Số phận đưa tôi trở thành cô giáo dạy Toán. Tôi đã đạt danh hiệu Giáo viên Giỏi, Chiến sĩ Thi đua cấp tỉnh thành

Tôi luôn trăn trở muốn viết. Nhưng tôi biết nếu mình thiếu kiến thức thì không thể đi đường dài, nên tôi quyết định vừa đi dạy vừa đi học. Học gần xong tổng hợp Văn, tôi biết Trường Viết văn Nguyễn Du tuyển và quyết định nộp hồ sơ vào đó.

Tốt nghiệp thủ khoa Khóa 4 Trường Viết văn Nguyễn Du (cùng nhà văn Tạ Duy Anh), tôi được nhiều trường mời về giảng dạy. Nhưng tôi nghĩ mình cần phải có một góc nhìn khác cho sự trải nghiệm, và quyết định đi làm báo để lấy vốn sống viết văn.

-Chị từng chia sẻ “Nhà văn không được phép nghèo”. Vậy có khi nào chị bị rơi vào hoàn cảnh đó và muốn từ bỏ nghề viết, quay lại làm giáo viên dạy toán?

Có chứ! Bây giờ tôi cũng đang rơi vào hoàn cảnh khá khó khăn trong cuộc sống riêng. Nhưng lúc nào tôi cũng vẫn quyết liệt với quan điểm “Nhà văn không được phép nghèo”. Nói như vậy không phải là tôi phải giàu, tôi đã giàu về vật chất, mà ý tôi muốn để cho mọi người trong xã hội hiểu rằng: Đừng nghĩ nhà văn phải nghèo thì mới viết được. Vì nhà văn nghèo sợ rằng sẽ chỉ viết ra những cái hèn. Nghèo ở đây phải hiểu rộng bao hàm cả vật chất và kiến thức vốn sống.

Quan niệm “Lập thân, tối hạ kị văn chương” theo tôi có lẽ đã thuộc bối cảnh xa xưa, đã lạc hậu. Thực ra những người trong nghề như chúng tôi chỉ lấy câu này ra để đùa. Còn với nghiệp, chúng tôi rất trân trọng.

– Có người từng chia sẻ thích gọi chị là “Nàng Thê” hơn là Võ Thị Xuân Hà – nhà văn của tiểu thuyết “Tường Thành”, của truyện ngắn “Đàn sẻ ri bay ngang rừng” hay “Lúa hát”. Chị có thể chia sẻ rõ hơn về điều này?

Tên “Nàng Thê”, xuất phát từ truyện dài “Câu chuyện của nàng Thê” mà tôi chưa hoàn thành. Tôi chỉ mới công bố phần đầu trên Tạp chí Văn nghệ Quân đội dưới dạng truyện ngắn.

“Câu chuyện của nàng Thê” kể về nhân vật cùng tên, có nhiều kiếp nhân sinh. Để viết về kiếp nhân sinh của con người thì nếu viết theo bản năng, hay nếu có trợ giúp tâm linh tinh thần vô hình nào đó thì chỉ được một phần. Để hoàn thành câu chuyện kì ảo thần bí này, tôi phải suy ngẫm, học hỏi và trải nghiệm

Nhà văn Võ Thị Xuân Hà luôn tìm thấy câu chuyện để kể trong cuộc sống bộn bề, hoặc lấy chính cuộc đời mình để tô điểm vào nhân vật. Truyện của chị “tưởng thật mà lại không phải thật”, “tưởng không phải thật mà hóa ra lại thật”; các nhân vật hiện ra rồi vụt đi…

Khi công bố phần cốt lõi dưới dạng truyện ngắn, nhiều người thích và có nhu cầu muốn đọc, tôi đã đưa lên Facebook. Có rất nhiều người thích truyện này. Có một người đã lập “Hội những người hâm mộ nàng Thê”. Hội hoạt động những năm 2013 – 2014 rất sôi nổi, các fan hâm mộ gọi luôn tác giả là Nàng Thê.

Sau một thời gian, tôi muốn nhóm dừng hoạt động. Tôi không thích phiền hà, bị hiểu sai vấn đề, đặc biệt tôi thường không muốn “khua chiêng gõ mõ”.Tuy nhiên đây cũng là một kỷ niệm trong sự nghiệp sáng tác của tôi.

Cho đến bây giờ, những người mê “Câu chuyện của nàng Thê” vẫn đang chờ đợi những phần tiếp theo.

– Ở nhiều truyện ngắn và đặc biệt trong tập mới nhất “Chuyện của các nhân vật có thật trên đời”, chị thường đưa yếu tố thơ ca vào. Và đây cũng là nét riêng mỗi khi nhắc tới Võ Thị Xuân Hà. Chị có thể chia sẻ thêm về việc đưa thơ ca vào làm đề từ hoặc cài vào nội dung tác phẩm của mình?

Từ khi viết, tôi đã đi theo một lối đi riêng mình. Nó giống như việc mỗi quốc gia có một lá cờ riêng. Thực tế, có nhiều trạng thái khi độc giả đọc truyện như: tò mò, mệt mỏi nên đọc để giải trí, đọc để học hỏi, đọc để thưởng thức giá trị văn chương… Tôi muốn nạp năng lượng cho người đọc theo cách mà họ cần.

Tôi là “dân văn xuôi”, quyết đi theo một đường nên thơ chỉ là công cụ hỗ trợ, là dấu ấn riêng của tôi trong tác phẩm văn xuôi.

-Thế giới nhân vật trong truyện của chị thường là phụ nữ. Dù ở hoàn cảnh nào, họ cũng thể hiện sự nhân ái, bao dung, vượt lên số phận. Phải chăng, chính chị đã “nhập” vào hình ảnh của họ để kể lại những câu chuyện mà mỗi người khi đọc đều phải “soi” lại chính mình?

Cũng đúng! Giống như mình lấy cuộc đời riêng, trải nghiệm riêng của mình để dồn nén vào câu chữ. Tuy nhiên, khi viết tôi rất tiết chế, hầu như phải ý thức vị trí phía sau câu chữ của tác giả, giấu tốt nhất vai trò tác giả; nhưng quan điểm, ý tưởng cốt truyện dĩ nhiên vẫn là của tác giả.

Tác giả phải là người đứng ở đằng sau để điều khiển nhân vật, giống như các nghệ sĩ múa rối nước.

-Trong các tác phẩm, chị thường dùng bút pháp trữ tình để trần thuật kể lại những câu chuyện rất đời thường, xen vào đó là giọng văn tỉnh táo đôi khi lạnh lùng, thêm chút mỉa mai, giễu nhại… đem đến cái nhìn đa chiều, không rập khuôn. Chị có thể chia sẻ thêm về lối viết này của mình?

Trung tâm ngôn ngữ Pháp (24 Tràng Tiền) từng tổ chức tọa đàm tên là “Không gian đa chiều trong bút pháp nhà văn Võ Thị Xuân Hà”. Các nhận định của các nhà lý luận phê bình đều thống nhất lối viết văn của tôi là không gian đa chiều.

Có khi trong cùng một dòng đã chứa cả bi kịch, hài kịch. Có những ý ẩn sau giọng văn lạnh lùng, nhưng lại rất xa xót đau đớn. Ai mà đọc với tâm trí giải trí thì không nên đọc truyện của tôi.

-Chị từng chia sẻ về việc tập truyện ngắn “Chuyện của các nhân vật có thật trên đời” lẽ ra đã được xuất bản từ năm 2017. Nhưng phải đến năm nay, “đứa con tinh thần” này mới “chào đời”. Chị có thể chia sẻ nhiều hơn về việc kéo dài thời gian xuất bản cũng như ý nghĩa ẩn sau tác phẩm?

Một tập sách chọn lọc truyện của 3 năm nên thời gian kéo dài là bình thường. Tuy nhiên cũng do một số sự cố khách quan, nên đến năm 2019, “đứa con tinh thần” này mới ra đời.

Truyện ngắn “Chuyện của nhân vật có thật trên đời” mà tôi lấy tên truyện đặt cho cả tập, có 2 phần. Phần 1 là truyện sáng tác hoàn toàn, tất nhiên cũng có ý tưởng trong đời thực. Ví dụ về hình ảnh bà lái đò chở người qua sông chết. Hình ảnh chàng trai buôn mắm, sau những ân hận khi để mất người vợ đã đi qua sông âm dương để tìm vợ…

Phần thứ 2, hoàn toàn là câu chuyện thật về sách và việc in ấn sách của công ty tôi, thực trạng chung của các công ty xuất bản sách hiện nay. Tôi lấy luôn câu chuyện thật đó để viết nên một truyện ngắn gồm nhiều phần, như bức tranh mà mỗi góc của nó là những câu chuyện liên quan đến số phận những cuốn sách và thái độ của cộng đồng với sách.

“Chuyện của những nhân vật có thật trên đời” có 3 nội dung chính. Thứ nhất: Tình yêu lớn lao của con người, trên cả tình yêu nam nữ; Thứ hai, tôn vinh văn hóa đọc; Thứ ba, nói về nhân vật lịch sử: người phụ nữ hi sinh cuộc đời để mở nước, nguyên mẫu là bà Công nữ Ngọc Vạn, con gái thứ hai Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên.

-Những câu chuyện của các nhân vật có thật trên đời đã được hiện hữu. Và chuyện về họ được chị kể lại có phải là những chuyện thật?

Những câu chuyện trong tập truyện ngắn “Chuyện của các nhân vật có thật trên đời”, một nửa là sự thật. Mà nửa sự thật thì nó đã là sáng tạo. Thường trong văn học là như vậy.

Tôi ít khi lấy người thật việc thật để viết nhưng tập này quyết định lấy từ nhân vật nguyên mẫu để viết; từ những câu chuyện của chính mình để sáng tạo ra lớp nhân vật có hiện thực, tưởng như thật mà không phải thật, tưởng không thật mà lại hóa thật.

-Trong 15 truyện ngắn, chị ấn tượng nhất với truyện nào? Tại sao lại như vậy?

Khi đã viết ra, tất cả đều là những đứa con tinh thần. Do vậy, bảo thích truyện nào hơn thì cũng khó định hình. Mỗi truyện có dấu ấn riêng.

Thực ra, người đọc phải đọc truyện thì mới hiểu được ý nghĩa mà tác giả muốn truyền đạt.

Truyện của tôi không kể được bằng cách kể nôm, vì sẽ mất hết linh khí, tinh thần, mạch ngầm chứa đựng trong từng câu chữ. “Muôn ngàn hạt châu”, truyện ngắn mới nhất trong tập chính là dạng truyện như vậy. Nghĩa là độc giả phải đọc từng câu một, giống như hứng từng hạt châu. Nếu không tự tay hứng, nếu mắt không nhìn không nghiệm ra ý từ những dòng chữ thì không cảm nhận được gì trong mạch ngầm tinh thần đó!

-Cuối cùng, chị có thể bật mí một chút về những tác phẩm tiếp theo sẽ được “ra lò”?

Thời gian tới, tôi dành nhiều thời gian cho tiểu thuyết.

Xin cảm ơn nhà văn về những chia sẻ!

Bài viết: Tường Vy

Thiết kế: Justin Bui

0/5 (0 Reviews)

Bạn đang đọc bài viết "Nhà văn Võ Thị Xuân Hà: “Chuyện của các nhân vật có thật trên đời”, nửa sự thật thì đã là sáng tạo”"
Tại chuyên mục "e-Magazine" của Luxury Inside.
Mọi thông tin góp ý, chia sẻ và gửi bài cộng tác, vui lòng gửi về:
Email: banbientap@luxury-inside.vn – Điện thoại: 09 1199 5526.

BÀI CÙNG CHỦ ĐỀ

Bình luận bài viết